Letter on Elgin Marbles in Kathimerini, by Michael Moschos
Κύριε Διευθυντά, Τό Μουσείο τής Ακρόπολης φιλοξένησε πρίν λιγες μέρες την πρώτη προβολή τού ιστορικού ντοκυμαντέρ (docudrama) τής Μιμής Ντενίση για τον Λόρδο Ελγιν και την σύληση τού Παρθενώνα. Η διεξοδική κινηματογραφική διήγηση των γεγονότων στην οθόνη τού αμφιθεάτρου συνεπήρε το κοινό, όχι μόνο χάρη στην διακριτική δραματική παρουσία τής κ. Ντενίση και στις έγκυρες όσο και επίκαιρες παρεμβάσεις τού κ. Σταμπολίδη, αλλά ιδιαιτέρως χάρη στον φωτισμένο τραυματισμένο Παρθενώνα στα δεξιά μας, μεγαλειώδες αρχιτεκτόνημα δημοκρατικής έμπνευσης και ταυτόχρονα ακαταμάχητο τεκμήριο διεθνούς δικαίου. Θα επικροτήσω ανενδοίαστα την γενική διαπίστωση ότι η βραδιά ήταν μαγευτική – τουλάχιστον για εμας τούς ελληνες.
Η αναδιήγηση των προσχεδιασμένων λεηλασιών τού Ελγιν (1798-1816) μέσα από την προσωπική επιστολογραφία τής συζύγου του Μαίρης Νίζμπετ προσφέρει το ευτυχές εύρημα τής αδιάψευστης αντικειμενικότητας. Φιλόδοξη, αλαζονική στις απαιτήσεις της, θυγατέρα εύπορης αστικοεμπορικής οικογένειας πού επεδίωκε πάσει θυσία την ένταξή της στην αριστοκρατία των ευγενών βρεττανών, η Μαίρη εναγκαλίστηκε τίς ελληνολατρικές δοξασίες του συζύγου της και αφοσιώθηκε στην πραγματοποίησή τους χωρίς ιδιαίτερη περίσκεψη. Επέμεινε να γίνει δεκτή από τον Σουλτάνο, εστω και μεταμφιεσμένη σάν ανδρας (εφόσον γυναίκες δεν γίνονταν δεκτές στην Υψηλή Πύλη) όπως και επέμεινε να επιβλέψει προσωπικά τήν μεταφορά πολλών γλυπτων από την Ακρόπολη στο λιμάνι του Πειραιά για να φορτωθούν σε πλοία, πολεμικά ή εμπορικά. Η αγορά και φόρτωση τού «Μέντορα» (όπως και η μετέπειτα απόπειρα ανέλκυσης των βυθισμένων θησαυρών πού μετέφερε κοντά στα Κύθηρα) αποτελεί, αποδεδειγμένα πλέον, κοινή επιχείρηση τού ζεύγους Ελγιν, χρηματοδοτημένη αφειδώς από την εύπορη σύζυγο Μαίρη.
Η υποδοχή των κλοπιμαίων στην Μεγάλη Βρετανία δεν έγινε με τον ενθουσιασμό πού προσδοκούσε το ζεύγος Ελγιν. Η αρχική αίτησή τους στο κοινοβούλιο για αγορά των γλυπτών από το κράτος έναντι 76 χιλιάδων στερλινών απορρίφθηκε, ενώ υπήρξαν αρκετές έγκυρες φωνές διαμαρτυρίας και κατηγορίας, επιφανέστερη μεταξύ των οποιων παραμένει μέχρι και σήμερα η καταιγιστική καταδίκη από τον Λόρδο Βύρωνα, όχι μόνο στην «Κατάρα τής Αθηνάς» (1811) αλλά και στο ιδιαίτερα δημοφιλές «Προσκύνημα του Τσάιλντ Χάρολντ» (1812-18). Η Βουλή των Λόρδων έκανε τελικά δεκτή την αγορά των Ελγινίων έναντι 35 χιλιάδων στερλινών, ποσό πού ο Ελγιν χρησιμοποίησε άμεσα για την αποπληρωμή μέρους των χρεών του, ορισμένα από τα οποία είχε κληρονομήσει και από τον σπάταλο πατέρα του.
Ιδιαίτερα θετικές οι υπεύθυνες δηλώσεις τής Ζ. Μπόζ, διευθύντριας του τουρκικού υπουργείου πολιτισμού, η οποία επικύρωσε την ανυπαρξία οιουδήποτε σουλτανικού φιρμανίου για την αποκοπή μαρμάρινων γλυπτών από την Ακρόπολη, δήλωση πού η Τουρκία έχει καταθέσει επισήμως και στην UNESCO. Το ιστορικό ντοκυμαντέρ τής κ Ντενίση περιλαμβάνει άλλωστε και τίς έγκριτες δηλώσεις μιάς σειράς προσωπικοτήτων τής αγγλικής πολιτιστικής ζωής, όπως η Βικτώρια Χίζλοπ και ο Στήβεν Φράϊ.
Τά εισαγωγικά σχόλια τού Προέδρου της Δημοκρατίας μάς συγκίνησαν και μάς ενέπνευσαν. Σταθερός δίπλα στην ευγενή σεμνότητα τού «Παιδός τού Κριτίου», άγαλμα-προπομπού τής εξαίσιας πολυάνθρωπης μεγάλης ζωοφόρου του Παρθενώνα, αναφέρθηκε στην «πλήρη όραση» πού μάς στερεί η λεηλασία τού Ελγιν και καθόρισε χωρίς υπεκφυγές τίς συνθήκες τής αναπόφευκτης επανένωσης των γλυπτών: πράξη πολιτισμού, φιλίας, μεγαλείου, αλήθειας, διαχρονικής δικαιοσύνης. Αλλωστε περισσότερο από το 60% των βρετανών που έχουν ερωτηθεί επιθυμούν την επιστροφή των Ελγινίων και την εκ βάθρων αναθεώρηση τής προβολής τής τέχνης τής κλασσικής Ελλάδας από το Βρετανικό Μουσείο σε συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού.
Με εκτίμηση, Μιχάλης Μόσχος Director, The International Hellenic Prize
You can download the article HERE